Әсел Амангелді — «Жұрттың балалары»

«Жұрттың баласы» деген ұғым қазақта жай ғана “біреудің баласы” деген мағынадан кеңірек қолданылады. Бұл — халықтың назарында жүрген, қоғамға үлгі бола алатын, еңбегімен танылған, елге пайдасы тиіп жүрген адам деген түсінікке жақын.

Біздің мақсат — осындай адамдардың тарихын ашық, шынайы әрі түсінікті түрде жеткізу. Қоғам оларды тек нәтиже арқылы емес, олардың жолы арқылы да тануы керек.

Бүгінгі шығарылымның кейіпкері — Әсел Амангелді. Әселдің өмірбаяны — Қазақстанның шағын қаласынан әлемдегі ең беделді университеттердің біріне дейін жеткен жол ғана емес. Бұл — ауыр жеке трагедиялардан кейін де сынбай, білім арқылы өз өмірін қайта құрған адамның тарихы.

Қысқаша биография

Әсел Амангелді — білім беру саласының маманы және EdTech бағытындағы жас кәсіпкер, TILU онлайн мектебінің негізін қалаушы. Сонымен қатар АҚШ-та білім беру жүйесін дамыту жобаларында жұмыс істеп, Гарвард университетінде академиялық ассистент ретінде тәжірибе жинаған.

• Туған жылы: 1998

• Туған жері: Арыс қаласы, Қазақстан

• Отбасы: әкесі мемлекеттік қызметте, анасы инженер-бухгалтер болып жұмыс істеген; тұрмыс құрған, бір ұлы бар

• Білімі:

  • Назарбаев Зияткерлік мектебі (Шымкент)

  • Nazarbayev University

  • Harvard University — Education Leadership, Organizations and Entrepreneurship (магистратура)

Балалық шағы

Әсел Амангелді Түркістан облысына қарасты Арыс қаласында дүниеге келген. Әселдің сөзінше, Арыс — шағын ғана, бәрі бір-бірін танитын тыныш қала. Ол 8-сыныпқа дейін М. Әуезов атындағы мектеп-гимназиясында оқып, бала кезінен сабақты жақсы меңгеріп, түрлі олимпиадаларға қатысып жүрген. Бірақ оның өміріндегі ең үлкен артықшылық — ата-анасының білімге деген көзқарасы болды.

Әселдің әкесі полиция майоры болған, кейін мемлекеттік қызметте басшылық қызмет атқарған. Ал анасы теміржол саласында инженер-бухгалтер болып жұмыс істеген. Қарапайым қызметте жүрсе де, екеуі де балаларының болашағын бірінші орынға қойған. Үйде “оқы”, “ізден”, “білім ал” деген сөз жиі айтылатын. Әкесі “білімділердің уақыты келеді” деп қайталаса, анасы ағылшын тілін үйрену маңызы анық болмай тұрған кезеңнің өзінде балаларына ағылшын тіліндегі кітаптар мен журналдар алып беретін.

Әсел кейін есейе келе ата-анасының өз өмірінен бұрын балаларының болашағын таңдағанын түсінгенін айтады. Олар өздеріне емес, балаларының біліміне ақша жұмсады. Сол қолдау мен сенім оның болашақтағы барлық үлкен мақсаттарының іргетасына айналды.

НЗМ және үлкен мақсаттарға бетбұрыс

2013 жылы Әселдің өмірі түбегейлі өзгереді. Ол Шымкент қаласында жаңадан ашылған физика-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебіне оқуға түседі. Арыстағы қарапайым мектептен кейін НЗМ-ның академиялық атмосферасы, ағылшын тіліндегі орта, жаңа технологиялар мен мықты бәсекелестік оған мүлде басқа әлемді көрсеткендей болды.

Дәл осы кезеңде оның алғашқы үлкен мақсаттары қалыптаса бастайды. Ол Назарбаев университетіне түсуді армандайды. Бірақ шетелде оқу туралы ойлауға әлі қорқатын. Себебі ол кезде Гарвард секілді университеттер өзіне тым алыс әрі қолжетпейтіндей көрінген.

НЗМ-да Әсел үздік оқушылардың біріне айналып, мектепті ең мықты 8 түлектің қатарында аяқтайды. IELTS пен NUET емтихандарына дайындалу оңай болмағанымен, ата-анасы оның оқуына ешқашан қаражат аямаған. Кейін ол Назарбаев университетіне оқуға түсіп, математика мамандығын таңдайды. Бірақ университетте жүріп кәсіпкерлік пен білім беру саласына қызығушылығы арта бастайды. Сол уақытта ағылшын тілінен сабақ беріп, кейін өзінің алғашқы “Lingvo.Edu” мектебін ашады. Бұл тәжірибе оған өзінің өмірлік миссиясы дәл білім саласында екенін анық сездірді.

Отбасындағы ауыр кезең

Әселдің өміріндегі ең ауыр кезең 2020 жылмен байланысты. Сол жылы ол ата-анасынан бірдей айырылып қалады. Әкесі небәрі 50 жаста болса, анасы да 50 жасқа енді толғалы тұрған еді.

Бұл тек жақын адамдарынан айырылу емес, өмірдің бір сәтте толық өзгеруі болды. Себебі Әсел үшін ата-анасы жай ғана отбасы емес, оның бүкіл тірегі, мотивациясы және өмірлік бағытын қалыптастырған адамдар еді. Олар бар өмірін балалардың болашағына арнап өтті.

Әсел кейін осы кезеңді еске алып, ата-анасының өздері үшін емес, балалары үшін өмір сүргенін айтады. Демалыс, жеке қызығушылық немесе “өзім үшін өмір сүру” деген нәрсе олардың өмірінде болмаған. Бар күшін балалардың жақсы білім алуына, дұрыс тәрбие көруіне жұмсаған.

Бұл қайғы оның өмірге деген көзқарасын өзгертті. Бірақ дәл осы ауыр кезеңде ол тоқтап қалмай, ата-анасының сенімі мен еңбегін ақтау керек екенін терең түсінді. Кейін Гарвардқа дейін жеткен жолында ол сол тәрбиені өзінің ең үлкен күші ретінде жиі еске алады.

Tilu мектебінің қалыптасуы

Әсел Амангелді ағылшын тілін үйрену барысында алған тәжірибесін алғашында қосымша табыс көзі ретінде сабақ беруге пайдаланды, бірақ бұл бағыт тез арада тұрақты жүйеге айналды. Назарбаев Университетінде оқып жүрген кезінде ол сабақтан тыс уақытта білім орталықтарында ағылшын тілінен сабақ бере бастайды — осы кезең оның алғашқы нақты педагогикалық тәжірибесі болды. Кейін студенттік жылдары жеке оқушылармен жұмыс істеп, әдістемесін қалыптастырады, ал бұл тәжірибе біртіндеп онлайн форматқа ауысады.

Tilu онлайн мектебі дәл осы кезеңде пайда болып, жүйелі түрде дамиды. Алғашында шағын форматтағы онлайн сабақтар ретінде басталған жоба уақыт өте келе толыққанды платформаға айналып, flipped classroom әдістемесін енгізеді. Оқушылар материалды алдын ала өз бетімен оқып, сабақта тек түсінбеген бөліктерін талқылайтын модель білім беруді тиімдірек етті. Нәтижесінде Tilu бірнеше жыл ішінде кеңейіп, бір мезетте 5000+ студент оқыған, ал жалпы оқушылар саны 30 000-нан асқан ірі онлайн мектепке айналды. Оның курстары арқылы көптеген студенттер IELTS, SAT емтихандарын тапсырып, шетел университеттеріне түсе бастаған.

Гарвард: тек оқу емес, тәжірибе жасау ортасы

2023 жылы Әсел Амангелді Harvard University-дің Education Leadership, Organizations and Entrepreneurship бағдарламасына толық грант жеңіп алып, магистратураға қабылданады. Оның айтуынша, Гарвардқа түсу тек академиялық көрсеткіштермен емес, адамның өмірлік тәжірибесі, көшбасшылық қабілеті және жеке тарихы арқылы бағаланатын күрделі процесс.

Гарвардтағы оқу барысында ол білім беру жүйесін реформалау, EdTech инновациялар, көшбасшылық және білім менеджменті бағыттарында терең білім алды. Бағдарлама аясында студенттер тек теорияны оқып қана қоймай, нақты кейстерді шешіп, мектептер мен білім ұйымдарының нақты проблемаларына арналған шешімдер әзірлейді. Бұл орта оның білімге деген көзқарасын түбегейлі өзгертіп, білім беруді тек жүйе емес, әсер ететін экожүйе ретінде қарастыруға үйретті.

Сол кезеңде Әсел халықаралық стартап экожүйесінің ортасына еніп, Гарвардтағы профессорлармен, зерттеушілермен және EdTech саласындағы мамандармен тығыз жұмыс істей бастайды. Университет ішіндегі акселерациялық бағдарламалар мен жобалық жұмыстар оның идеяларын нақты өнім деңгейіне жеткізіп, кәсіби бағытын жаңа деңгейге көтерді.

АҚШ-тағы жұмыс және білім беру реформалары

2024 жылы Гарвардтағы магистратураны аяқтағаннан кейін Әсел Амангелді АҚШ-та білім беру саласындағы зерттеу және EdTech бағытындағы жобаларға араласа бастайды. Бұл кезеңде ол Harvard және серіктес білім беру ұйымдарымен бірге деректерге негізделген оқу жүйелерін дамытуға қатысып, оқушылардың оқу нәтижесін ерте кезеңде болжауға мүмкіндік беретін модельдермен жұмыс істейді.

Оның қатысуымен іске қосылған жобалардың бірі АҚШ мектептерінде пилоттық режимде енгізіліп, шамамен 2 600–3 000 оқушыны қамтыған сынақ кезеңінен өтті. Жоба мақсаты — оқушылардың біліміндегі олқылықтарды деректер арқылы анықтап, мұғалімдерге жеке оқу траекториясын ұсыну жүйесін қалыптастыру болды. Бұл тәсіл білім беруді «бәріне бірдей модельден» алып шығып, әр оқушыға жеке аналитика негізінде жұмыс істеуге бағытталды.

Осы тәжірибе арқылы Әсел АҚШ-тағы білім беру реформаларының негізгі бағыты — data-driven education және персонализация екенін нақты практикада көрді. Яғни шешімдер интуицияға емес, үлкен деректерді талдауға сүйене отырып қабылданады. Бұл оның EdTech саласындағы бағытын күшейтіп, білім беру жүйесін технология арқылы трансформациялау идеясын нақты өнім деңгейіне дейін түсінуге мүмкіндік берді.

Әсел Амангелді нені насихаттайды?

Әсел Амангелдінің көзқарасының өзегі — адамның өз өміріне толық жауапкершілік алуы. Оның айтуынша, мүмкіндік сырттан келмейді, керісінше оны әр адам өзі іздеп, өзі құруы керек. Гарвардтағы оқу тәжірибесі мен халықаралық ортада жұмыс істеуі оған жетістік — дайын мүмкіндік емес, күнделікті қабылданған шешімдер мен жүйелі әрекеттің нәтижесі екенін дәлелдеді.

Ол үнемі қорқынышпен күресуді маңызды принцип ретінде атап өтеді. Әсел үшін жаңа орта, күрделі емтихандар немесе халықаралық деңгейдегі конкурстар — тоқтау себебі емес, керісінше даму нүктесі. Оның «қателесіп көру — ешқашан тырыспағаннан жақсы» деген ұстанымы жеке тәжірибесінен қалыптасқан негізгі ойлардың бірі.

Сонымен қатар ол қарапайымдылық пен үздіксіз дамуды ерекше құндылық ретінде көреді. Гарвардтағы жоғары академиялық жетістіктерге қарамастан, адам әрдайым үйрену процесінде екенін және эгоға берілмеу керектігін айтады. Оның пікірінше, бүгінгі нәтиже — кешегі еңбектің жемісі, сондықтан тұрақты еңбек пен ұзақ мерзімді көзқарас ең маңызды фактор.

Жастарға қатысты негізгі кеңесі — уақытты бос жібермеу, мүмкіндіктерді белсенді іздеу және бір бағытта терең мамандану. Ол ағылшын тілін халықаралық деңгейге шығудың негізгі кілті ретінде қарастырады және кез келген адам өзіне қажет ресурсты таба алатынын, тек сұраудан және әрекет етуден қорықпау керектігін айтады.