Қазақстандағы мейрамханалар мен клубтарға кальян қайта оралуы мүмкін

Kursiv Media дерегіне cәйкес, Қазақстанда кальянға қатысты заңнаманы қайта қарау жоспарлануда, деп хабарлайды Ait Media.

Қоғамдық орындарда кальян шегуге 2013 жылдан бері тыйым салынған, бірақ іс жүзінде кальян ұсынатын орын табу қиын емес. Тыйым іс жүзінде нәтиже бермеді, себебі айыппұлдар төмен және бизнесті тексеруге мораторий жарияланған. Жаңа заң жобасының түсіндірме жазбасында авторлар бұл факті ашық мойындалғанын көрсетеді.

Қоғамдық тамақтану орындарында кальян үшін темекі өнімдерін тұтынуға тыйым салу тиімділігін көрсете алмады. Елде шамамен 22 мың кальян қызметін ұсынатын орын бар, бұл тыйым енгізілгенге дейінгі саннан төрт есе көп, — делінген құжатта.

Не өзгереді?

Жаңа кодексте, үкімет мақұлдағандай, «кальян орны» ұғымы енгізіледі. Ресми жұмыс істеу үшін лицензия алу қажет болады. Лицензия құны 200 АЕК немесе шамамен 786 мың теңге.

Дегенмен легализация шектеусіздік емес. Кальян шегуге сауда орталықтарында, театрларда, кинотеатрларда және спорт нысандарында толық тыйым салу жоспарлануда. Мейрамханалар үшін желдету жүйесі бар арнайы бөлмелерге қойылатын қатаң талаптар енгізіледі.

Сонымен қатар, «кальяншы» ресми кәсіпке айналады. Персоналға санитарлық нормалар мен қауіпсіздік ережелерін үйрету міндеттеледі.

Экономикалық тиімділік

Мемлекет легализация мен салық салудан жылына 16 млрд теңгеден астам бюджет кірісін күтіп отыр. Акциз таза темекі салмағы бойынша есептеледі, бұл контрабанданың тиімділігін төмендетеді. 2026 жылы бизнес лицензиялық төлем төлейді, ал 2027 жылдан бастап жылдық салық төлеміне өтеді.

«Жаңа салық тәртібіне өту кезінде өтпелі ережелер енгізу ұсынылады. 2026 жылы төлемдер лицензиялық төлем ретінде жасалады, бизнеске бейімделуге уақыт беріледі. 2027 жылдан бастап бұл төлем жылдық салыққа өтеді, бұл тұрақты бюджет кірісін қамтамасыз етеді және әкімшілендіруді жеңілдетеді», — делінген түсіндірме жазбада.

Қарсы пікірлер

Кейбір сарапшылар бастаманы қауіпті деп санайды. «Темексіз Қазақстан» коалициясының жетекшісі Джамиля Садыкова бұл жағдайды «ұлт денсаулығы мүддесіне сатқындық» деп атады. Оның деректері бойынша, кальян тыйым салынған заттарды жасыру үшін де қолданылады: реабилитациялық орталықтардың 200-ден астам пациентінің 30%-ы кальян арқылы есірткі пайдаланған, ал 25,9%-ы «синтетика» немесе гашишті қарапайым темекі ретінде пайдалануға мүмкіндік бар екенін растаған.

Келесі қадам

Зерттеулер кальян шегудің қауіпті екенін көрсетеді: өкпе қызметін бұзады, қан қысымы мен жүрек соғу жылдамдығын жоғарылатады, бұл жүрек-қан тамырлары ауруларының даму қаупін арттырады.

Қазіргі таңда заң жобалары қаралу үстінде. Егер заң осы күйінде қабылданса, 2026 жылы «кальян орындары» көлеңкеден шығып, «кальяншы» ресми кәсіпке айналады. Енді тек бұл нарық қауіпсіз бола ма, әлде эксперттер күдіктенгендей қауіптерді тек арттыра ма екендігі туралы сұрақ туындайды.